انتخاب منبع مناسب فسفر، یکی از تصمیم‌های مهم در فرمولاسیون خوراک آبزیان است. مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری می‌تواند هم‌زمان منبعی از فسفر و کلسیم باشد و در تأمین نیازهای معدنی ماهی و میگو نقش داشته باشد. اهمیت این ترکیب زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم جذب فسفر فقط به مقدار آن در خوراک وابسته نیست؛ بلکه نوع منبع فسفر، ترکیب جیره و نسبت کلسیم به فسفر نیز اهمیت دارد.
داده‌های FAO نشان می‌دهد فسفر موجود در فسفات‌های تک‌ظرفیتی کلسیم، در برخی گونه‌های ماهی قابلیت دسترسی مناسبی دارد. پژوهش جدیدی که در سال ۲۰۲۴ روی میگوی Litopenaeus vannamei انجام شد نیز قابلیت استفاده از مونوکلسیم فسفات را بررسی کرده است. در این مطالعه، فسفر قابل هضم حاصل از MCP حدود ۷۹ درصد گزارش شد.
با این حال، انتخاب مقدار مصرف نباید بدون توجه به گونه، ترکیب خوراک و میزان فسفر قابل دسترس انجام شود. در ادامه، ویژگی‌های مونوکلسیم فسفات، نقش آن در خوراک آبزیان و نکات مهم برای استفاده صحیح از آن را بررسی می‌کنیم.
مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری چیست و چه نقشی در تغذیه آبزیان دارد؟
مونوکلسیم فسفات یا MCP یک نمک معدنی فسفر است که در فرمولاسیون خوراک آبزیان برای تأمین فسفر و تا حدی کلسیم استفاده می‌شود. این ماده در منابع تغذیه آبزیان به‌عنوان یکی از فسفات‌های معدنی قابل استفاده شناخته شده است. FAO مونوکلسیم فسفات را نمک کلسیمی اسید فسفریک معرفی می‌کند و بر کنترل میزان فسفر، کلسیم و فلور آن تأکید دارد.
نقش اصلی فسفر در جیره، تأمین نیازهای معدنی مرتبط با رشد، تشکیل بافت‌های سخت و فرایندهای متابولیکی است. بنابراین، وقتی مواد اولیه گیاهی سهم بالایی در خوراک دارند، بررسی منبع فسفر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بخشی از فسفر موجود در مواد گیاهی به شکل فیتات است و برای آبزی قابلیت استفاده محدودی دارد.
در انتخاب مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری، تنها درصد فسفر روی برچسب محصول کافی نیست. خلوص، میزان کلسیم، حلالیت، مشخصات فیزیکی و نتایج آنالیز هر محموله نیز باید بررسی شود. برای تأمین این ماده از یک مسیر تجاری مطمئن، استفاده از خدمات مجموعه‌هایی مانند هلدینگ پیشوا می‌تواند در فرایند تأمین و واردات مواد اولیه تخصصی اهمیت داشته باشد.
در نهایت، مقدار مصرف باید بر اساس گونه آبزی و کل ترکیب جیره تعیین شود. استفاده خودسرانه از یک درصد ثابت برای همه خوراک‌ها روش دقیقی نیست.
چرا فسفر قابل جذب برای رشد ماهی و میگو اهمیت دارد؟
فسفر فقط یک ماده معدنی برای تشکیل استخوان نیست. این عنصر در بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن آبزی نقش دارد و کمبود آن می‌تواند مستقیماً عملکرد رشد را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، در مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری نیز باید بین فسفر کل و فسفر قابل استفاده تفاوت قائل شد.
فسفر موجود در مواد اولیه مختلف، قابلیت جذب یکسانی ندارد. برای مثال، داده‌های FAO نشان می‌دهد قابلیت دسترسی فسفر از منابع گیاهی در بسیاری از شرایط پایین‌تر از فسفات‌های معدنی است. فیتات موجود در برخی مواد گیاهی نیز می‌تواند دسترسی آبزی به فسفر را محدود کند.
یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۴ روی میگوی Litopenaeus vannamei این موضوع را به‌صورت آزمایشی بررسی کرد. در این تحقیق، جیره فاقد مکمل فسفات باعث کاهش رشد و بقا شد. در مقابل، جیره‌های حاوی منابع فسفر معدنی عملکرد بهتری داشتند. قابلیت هضم فسفر منبع مونوکلسیم فسفات در این آزمایش ۷۹ درصد گزارش شد.
برای تأمین فسفر جیره، خدماتی مانند خدمات تخصصی واردات نیز زمانی اهمیت پیدا می‌کند که تولیدکننده به ماده اولیه با مشخصات فنی مشخص و یکنواخت نیاز داشته باشد.
به‌طور عملی، هنگام ارزیابی یک منبع فسفر باید این موارد را کنار هم دید:
- مقدار فسفر کل
- فسفر قابل جذب یا قابل هضم
- میزان کلسیم
- قابلیت حلالیت
- کیفیت و خلوص ماده اولیه
- تأثیر سایر مواد جیره بر جذب فسفر
نکته مهم این است که افزایش فسفر جیره همیشه به معنای افزایش رشد نیست. هدف، تأمین مقدار مورد نیاز با منبعی است که آبزی بتواند از آن استفاده کند.
مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری چه مزیتی نسبت به منابع دیگر فسفر دارد؟
مزیت MCP را نمی‌توان فقط با یک عدد یا مقایسه ساده با سایر فسفات‌ها توضیح داد. نوع فسفر، حلالیت، ترکیب جیره و نسبت کلسیم به فسفر همگی روی نتیجه نهایی اثر می‌گذارند. با این حال، مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری به دلیل ساختار فسفات تک‌کلسیمی و قابلیت انحلال مناسب، یکی از منابع مورد توجه در خوراک آبزیان است.
داده‌های FAO نشان می‌دهد فسفات کلسیم مونوبازیک در برخی گونه‌های ماهی قابلیت دسترسی بالایی دارد. در داده‌های گزارش‌شده برای ماهی کپور، قزل‌آلای رنگین‌کمان و گربه‌ماهی کانالی، قابلیت دسترسی فسفر از این منبع حدود ۹۴ درصد گزارش شده است. البته این اعداد مربوط به مطالعات و گونه‌های مشخص هستند و نباید بدون بررسی به همه آبزیان تعمیم داده شوند.
پژوهش Coelho و همکاران در سال ۲۰۲۴ نیز MCP را در کنار مونوفسفات سدیم، مونوآمونیوم فسفات و فسفات منیزیم در جیره میگوی وانامی بررسی کرد. در این مطالعه، قابلیت هضم فسفر از MCP برابر ۷۹ درصد بود. همچنین پژوهش نشان داد نسبت بالاتر کلسیم به فسفر می‌تواند قابلیت هضم فسفر را کاهش دهد. این یافته اهمیت انتخاب و استفاده صحیح از مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری را در تنظیم دقیق جیره نشان می‌دهد.
بنابراین، هنگام خرید و ترخیص کالا نباید صرفاً نام «مونوکلسیم فسفات» ملاک تصمیم باشد. مشخصات فنی محصول و نتایج آزمایشگاهی هر محموله اهمیت زیادی دارد.
| معیار | اهمیت در انتخاب منبع فسفر |
| درصد فسفر | تعیین ظرفیت تأمین فسفر جیره |
| حلالیت | مؤثر بر دسترسی فسفر |
| کلسیم | مهم برای تعادل معدنی جیره |
| خلوص | کاهش ریسک ورود ناخالصی‌ها |
| نسبت Ca:P | مؤثر بر استفاده از فسفر |
| یکنواختی محصول | مهم برای ثبات فرمول خوراک |
در نتیجه، MCP زمانی انتخاب مناسبی است که مشخصات آن با نیاز جیره و گونه هدف هماهنگ باشد.
میزان فسفر و کلسیم مونوکلسیم فسفات چقدر است؟
برای محاسبه مقدار واقعی فسفر در جیره، دانستن ترکیب شیمیایی مونوکلسیم فسفات ضروری است. مقدار دقیق می‌تواند با توجه به شکل محصول و میزان آب تبلور متفاوت باشد. طبق جدول مواد اولیه FAO، مونوکلسیم فسفات مونوهیدرات با فرمول Ca(H₂PO₄)₂·H₂O حاوی حدود ۲۴.۶ درصد فسفر و ۱۵.۹ درصد کلسیم است. در همین منبع، مونوکلسیم فسفات بدون آب تبلور به‌عنوان شکل دیگری از این ماده معرفی شده است.
این تفاوت برای فرمولاسیون خوراک اهمیت دارد. اگر فرمول‌نویس فقط درصد فسفر را در نظر بگیرد، ممکن است سهم کلسیم جیره بیش از مقدار مورد انتظار شود. بنابراین، مشخصات فنی هر محصول باید قبل از ورود به فرمول بررسی شود.
به‌صورت کاربردی، هنگام خرید مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری بهتر است حداقل این اطلاعات در برگه آنالیز محصول وجود داشته باشد:
- درصد فسفر کل
- درصد کلسیم
- میزان رطوبت
- مقدار فلور
- شکل شیمیایی محصول
- نتایج آزمون خلوص
FAO نیز برای فسفات‌های مورد استفاده در خوراک آبزیان، تعیین حداقل فسفر و کلسیم و حداکثر فلور را ضروری دانسته است.
نکته مهم این است که درصد فسفر روی برگه محصول با فسفر قابل جذب توسط آبزی یکسان نیست. قابلیت استفاده از فسفر به منبع آن و شرایط جیره بستگی دارد. بنابراین، هنگام انتخاب مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری باید این دو شاخص را از یکدیگر تفکیک کرد.
مونوکلسیم فسفات در خوراک ماهی و میگو چگونه استفاده می‌شود؟
مونوکلسیم فسفات معمولاً برای جبران کمبود فسفر قابل استفاده در جیره به کار می‌رود. مقدار مورد نیاز آن عدد ثابتی برای همه ماهی‌ها و میگوها نیست. گونه، سن، مرحله رشد و ترکیب مواد اولیه خوراک همگی روی مقدار مورد نیاز اثر می‌گذارند.
در جیره‌هایی که بخش قابل توجهی از فسفر از مواد گیاهی تأمین می‌شود، توجه به قابلیت دسترسی اهمیت بیشتری دارد. فسفر فیتاتی موجود در برخی مواد گیاهی برای بسیاری از آبزیان دسترسی محدودی دارد. در مقابل، استفاده از مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری می‌تواند به تأمین فسفر قابل استفاده در جیره کمک کند. FAO نیز تفاوت قابل توجهی میان قابلیت دسترسی منابع مختلف فسفر گزارش کرده است.
یک نمونه عملی، مطالعه سال ۲۰۲۲ روی ماهی largemouth bass است. در این پژوهش، MCP در سطوح ۰ تا ۲۵ گرم در کیلوگرم جیره اضافه شد و مقدار فسفر قابل هضم جیره‌ها از ۵.۷ تا ۱۰ گرم در کیلوگرم تغییر کرد. بنابراین، هنگام استفاده از MCP بهتر است این مراحل رعایت شود:
- ابتدا فسفر کل مواد اولیه محاسبه شود.
- فسفر قابل استفاده جیره برآورد شود.
- نیاز گونه هدف مشخص شود.
- سهم MCP بر اساس کسری که باید جبران شود تعیین شود.
- اثر افزودن MCP بر کلسیم کل جیره نیز بررسی شود.
این روش از مصرف بیش از نیاز جلوگیری می‌کند. همچنین هزینه ماده معدنی و دفع اضافی فسفر به محیط را کاهش می‌دهد.
آیا مونوکلسیم فسفات جذب فسفر را در میگو افزایش می‌دهد؟
پاسخ دقیق این است که مونوکلسیم فسفات به تأمین فسفر قابل استفاده کمک می‌کند، اما نمی‌توان گفت صرفاً با افزودن آن، جذب فسفر در همه شرایط افزایش پیدا می‌کند. نتیجه به ترکیب کامل جیره و نسبت مواد معدنی نیز وابسته است. به همین دلیل، مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری باید متناسب با نیاز گونه و شرایط جیره استفاده شود.
این موضوع در یک پژوهش مستقیم روی میگوی Litopenaeus vannamei بررسی شده است. Coelho و همکاران در سال ۲۰۲۴ چهار منبع فسفات معدنی، از جمله مونوکلسیم فسفات، را در جیره میگو مقایسه کردند. جیره دارای MCP، ضریب قابلیت هضم ظاهری فسفر ۷۹ درصد داشت. در همان آزمایش، این مقدار برای مونوفسفات سدیم ۸۸.۲ درصد و مونوآمونیوم فسفات ۸۴.۲ درصد بود.
بنابراین، MCP در این آزمایش منبع قابل استفاده‌ای بود، اما بالاترین قابلیت هضم فسفر را نداشت. پژوهش همچنین نشان داد افزایش نسبت کلسیم به فسفر می‌تواند قابلیت هضم فسفر را کاهش دهد.
برای همین، در فرمولاسیون باید علاوه بر انتخاب منبع فسفر، موارد زیر بررسی شود:
| عامل | چرا مهم است؟ |
| منبع فسفر | قابلیت هضم متفاوتی دارد |
| نسبت Ca:P | می‌تواند بر جذب فسفر اثر بگذارد |
| مواد گیاهی | ممکن است فسفر فیتاتی وارد جیره کنند |
| گونه و مرحله رشد | نیاز معدنی یکسان نیست |
| فسفر قابل هضم | معیار کاربردی‌تری نسبت به فسفر کل است |
پس هدف استفاده از مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری، تأمین فسفر قابل استفاده است؛ نه صرفاً افزایش عدد فسفر کل خوراک.
مقایسه مونوکلسیم فسفات، دی‌کلسیم فسفات و سایر منابع فسفر
مقایسه منابع فسفر فقط بر اساس درصد فسفر انجام نمی‌شود. میزان کلسیم، شکل شیمیایی، قابلیت دسترسی و اثر آن بر تعادل مواد معدنی جیره نیز اهمیت دارد.
بر اساس داده‌های FAO، مونوکلسیم فسفات مونوهیدرات حدود ۲۴.۶ درصد فسفر و ۱۵.۹ درصد کلسیم دارد. در مقابل، دی‌کلسیم فسفات بدون آب تبلور حدود ۲۲.۷۷ درصد فسفر و ۲۹.۴۶ درصد کلسیم دارد. دی‌کلسیم فسفات دی‌هیدرات نیز حدود ۱۸.۰۱ درصد فسفر و ۲۳.۲۹ درصد کلسیم دارد. این تفاوت در ترکیب، هنگام انتخاب مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری اهمیت دارد؛ زیرا مقدار فسفر و کلسیم واردشده به جیره باید هم‌زمان در فرمولاسیون محاسبه شود.
از نظر قابلیت دسترسی فسفر نیز تفاوت قابل توجهی گزارش شده است. داده‌های FAO برای سه گونه ماهی نشان می‌دهد قابلیت دسترسی فسفر از فسفات کلسیم مونوبازیک حدود ۹۴ درصد بوده، در حالی که برای دی‌بازیک بسته به گونه حدود ۴۶ تا ۷۱ درصد گزارش شده است. این داده‌ها قدیمی‌تر هستند و نباید بدون توجه به گونه و شرایط جیره به تمام آبزیان تعمیم داده شوند.
در یک مقایسه کاربردی:
| منبع | فسفر تقریبی | کلسیم تقریبی | نکته مهم |
| MCP مونوهیدرات | ۲۴.۶٪ | ۱۵.۹٪ | فسفر بالاتر و کلسیم پایین‌تر |
| DCP بدون آب تبلور | ۲۲.۷۷٪ | ۲۹.۴۶٪ | کلسیم بیشتری وارد جیره می‌کند |
| DCP دی‌هیدرات | ۱۸.۰۱٪ | ۲۳.۲۹٪ | درصد فسفر پایین‌تر |
| TCP | ۱۹.۹۷٪ | ۳۸.۷۶٪ | سهم کلسیم بالا |
در نتیجه، انتخاب مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری یا دی‌کلسیم فسفات باید بر اساس نیاز فسفر، مقدار کلسیم موجود در کل جیره و قابلیت استفاده از فسفر انجام شود. یک منبع لزوماً برای تمام فرمول‌های خوراک بهترین گزینه نیست.
هنگام خرید مونوکلسیم فسفات خوراک آبزیان به چه مشخصاتی توجه کنیم؟
خرید مونوکلسیم فسفات نباید فقط بر اساس قیمت یا درصد فسفر انجام شود. در خوراک آبزیان، کیفیت ماده اولیه مستقیماً روی مقدار فسفر واردشده به جیره و محاسبات فرمولاسیون اثر می‌گذارد. FAO نیز در بررسی مواد اولیه خوراک آبزیان، علاوه بر ترکیب شیمیایی، بر معیارهای کیفیت، آلودگی‌ها، ویژگی‌های فیزیکی و قابلیت ردیابی مواد اولیه تأکید کرده است.
برای خرید مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری، بهتر است پیش از سفارش، برگه مشخصات فنی و گواهی آنالیز همان محموله بررسی شود. موارد زیر اهمیت بیشتری دارند:
- درصد فسفر و کلسیم
- رطوبت و میزان ماده خشک
- مقدار فلور و سایر ناخالصی‌های معدنی
- شکل شیمیایی و وضعیت هیدراته محصول
- اندازه و یکنواختی ذرات
- حلالیت و مشخصات فیزیکی
- شماره بچ و قابلیت ردیابی
- تاریخ تولید و شرایط نگهداری
طبق جدول FAO، مونوکلسیم فسفات مونوهیدرات حاوی حدود ۲۴.۶ درصد فسفر و ۱۵.۹ درصد کلسیم است. این اعداد، ترکیب تئوریک ماده خالص هستند و برای ارزیابی محصول تجاری باید به مشخصات واقعی همان محموله توجه کرد.
در نهایت، قیمت پایین‌تر به‌تنهایی نشانه خرید بهتر نیست. محصولی که آنالیز پایدار، خلوص مناسب و مشخصات فنی شفاف داشته باشد، برای تولیدکننده خوراک انتخاب مطمئن‌تری است. این موضوع در انتخاب مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا کیفیت ماده اولیه می‌تواند بر دقت فرمولاسیون و تأمین فسفر مورد نیاز آبزیان اثر بگذارد.
انتخاب مونوکلسیم فسفات بر اساس گونه آبزی و فرمول خوراک
یک نسخه ثابت برای تمام ماهی‌ها و میگوها وجود ندارد. نیاز فسفر آبزی به گونه، سن، مرحله رشد، مواد اولیه جیره و میزان فسفر قابل استفاده بستگی دارد. به همین دلیل، مقدار مونوکلسیم فسفات باید بعد از محاسبه کل جیره مشخص شود، نه اینکه یک درصد ثابت برای همه خوراک‌ها در نظر گرفته شود.
فسفر نقش مهمی در تشکیل استخوان، اسکلت خارجی سخت‌پوستان و متابولیسم انرژی دارد. با این حال، فسفر کل موجود در خوراک الزاماً همان مقدار قابل استفاده برای آبزی نیست.
برای نمونه، FAO در داده‌های مربوط به ماهی‌ها، قابلیت دسترسی فسفر مونوفسفات‌های کلسیمی را بالاتر از فسفات‌های دی‌بازیک و تری‌بازیک گزارش کرده است. این مقادیر وابسته به گونه هستند و نباید بدون بررسی به همه آبزیان تعمیم داده شوند. به همین دلیل، انتخاب مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری باید بر اساس نیاز گونه و میزان فسفر قابل استفاده در جیره انجام شود.
برای انتخاب صحیح، ابتدا این موارد را بررسی کنید:
- گونه و مرحله رشد آبزی مشخص شود.
- فسفر کل مواد اولیه محاسبه شود.
- سهم فسفر قابل استفاده برآورد شود.
- مقدار کلسیم موجود در جیره مشخص شود.
- کسری فسفر مورد نیاز با منبع مناسب جبران شود.
- اثر افزودن MCP بر نسبت کلسیم به فسفر بررسی شود.
این موضوع در یک مطالعه سال ۲۰۲۴ روی میگوی Litopenaeus vannamei نیز اهمیت خود را نشان داد. پژوهشگران چند منبع فسفات معدنی را در جیره میگو مقایسه کردند و تأثیر منبع فسفر و نسبت کلسیم به فسفر را بر قابلیت هضم بررسی کردند. بنابراین، انتخاب ماده معدنی باید از نیاز واقعی جیره شروع شود، نه از مقدار مصرف رایج در یک خوراک دیگر.
چگونه مصرف مونوکلسیم فسفات را بهینه کنیم و از دفع اضافی فسفر جلوگیری کنیم؟
بهینه‌سازی مصرف فسفر یعنی به آبزی، به اندازه نیاز و با منبعی قابل استفاده، فسفر برسانیم. اضافه‌کردن بیش از حد مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری الزاماً رشد بیشتری ایجاد نمی‌کند. بخشی از فسفر اضافی می‌تواند از طریق فضولات و غذای مصرف‌نشده وارد آب شود و بار مواد مغذی سیستم پرورش را افزایش دهد.
برای کنترل این موضوع، فرمولاسیون باید بر اساس فسفر قابل استفاده انجام شود. داده‌های FAO نشان می‌دهد قابلیت استفاده از فسفر میان منابع مختلف تفاوت دارد. بنابراین، جایگزین‌کردن یک منبع با منبع دیگر بدون اصلاح محاسبات می‌تواند مقدار واقعی فسفر قابل استفاده جیره را تغییر دهد.
برای کاهش مصرف غیرضروری، این اقدامات کاربردی هستند:
- آنالیز مواد اولیه اصلی پیش از فرمول‌نویسی
- محاسبه فسفر کل و فسفر قابل استفاده
- بررسی هم‌زمان کلسیم جیره
- انتخاب منبع فسفر متناسب با گونه
- جلوگیری از مصرف یک دوز ثابت برای همه خوراک‌ها
- کنترل کیفیت هر محموله ماده معدنی
- بازبینی فرمول در صورت تغییر مواد اولیه
در مطالعه Coelho و همکاران، جیره‌های آزمایشی میگوی وانامی با سطح فسفر کل ۰.۷۹ درصد تنظیم شدند و منابع مختلف فسفات از نظر عملکرد و قابلیت هضم مقایسه شدند. نتایج نشان دادند که منبع فسفر و نسبت کلسیم به فسفر می‌توانند بر استفاده از فسفر اثر بگذارند. این یافته اهمیت انتخاب صحیح مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری را در تنظیم جیره و تأمین فسفر مورد نیاز میگو نشان می‌دهد.
در عمل، بهترین رویکرد این است که مقدار MCP بر اساس یک فرمولاسیون دقیق تعیین شود. این کار هم هزینه مواد اولیه را کنترل می‌کند و هم احتمال دفع فسفر اضافی به محیط را کاهش می‌دهد.
حرف آخر: مونوکلسیم فسفات چه جایگاهی در تغذیه آبزیان دارد؟
یک نکته را نباید نادیده گرفت: مقدار بیشتر فسفر لزوماً به معنی تغذیه بهتر نیست. آنچه اهمیت دارد، تأمین مقدار مورد نیاز آبزی با منبعی است که فسفر آن قابلیت استفاده مناسبی داشته باشد. مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری از منابع معدنی قابل استفاده در خوراک است و علاوه بر فسفر، کلسیم نیز تأمین می‌کند.
بر اساس داده‌های FAO، مونوکلسیم فسفات مونوهیدرات حدود ۲۴.۶ درصد فسفر و ۱۵.۹ درصد کلسیم دارد. نتایج پژوهش Coelho و همکاران که در سال ۲۰۲۴ در Aquaculture Research منتشر شد، نشان داد مکمل‌کردن جیره میگوی وانامی با فسفات‌های معدنی، عملکرد را نسبت به جیره دارای کمبود فسفر بهبود داد. در این آزمایش، قابلیت هضم فسفر از منبع MCP حدود ۷۹ درصد بود.
البته همین مطالعه نشان داد تفاوت بین منابع فسفر قابل توجه است و نسبت بالاتر کلسیم به فسفر می‌تواند قابلیت هضم فسفر را کاهش دهد. بنابراین، استفاده از مونوکلسیم فسفات برای آبزی پروری باید بخشی از یک فرمولاسیون حساب‌شده باشد، نه یک افزودنی با مقدار مصرف ثابت برای تمام گونه‌ها. گونه آبزی، سن، ترکیب مواد اولیه، فسفر قابل دسترس و نسبت کلسیم به فسفر باید هم‌زمان بررسی شوند.
مطالعات انجام‌شده روی ماهی نیز نشان می‌دهند که سطح مناسب MCP به گونه و شرایط جیره وابسته است؛ برای نمونه، در پژوهشی روی گربه‌ماهی اوسوری، قابلیت هضم فسفر MCP حدود ۸۶.۳ درصد گزارش شد. در نتیجه، کیفیت ماده اولیه و محاسبه دقیق سهم فسفر قابل جذب، دو عامل کلیدی برای استفاده مؤثر از این ترکیب در خوراک آبزیان هستند.
سوالات متداول
۱. آیا مونوکلسیم فسفات برای خوراک ماهی مناسب است؟
بله، مونوکلسیم فسفات یکی از منابع معدنی فسفر مورد استفاده در خوراک آبزیان است. مقدار مصرف آن باید بر اساس نیاز گونه و ترکیب کل جیره تعیین شود.
۲. آیا مونوکلسیم فسفات برای خوراک میگو هم استفاده می‌شود؟
بله. استفاده از MCP در جیره میگو در مطالعات تغذیه‌ای نیز بررسی شده است. برای نمونه، Coelho و همکاران در سال ۲۰۲۴ اثر آن را در جیره میگوی Litopenaeus vannamei ارزیابی کردند.
۳. مونوکلسیم فسفات چقدر فسفر دارد؟
مونوکلسیم فسفات مونوهیدرات خالص طبق داده FAO حدود ۲۴.۶ درصد فسفر و ۱۵.۹ درصد کلسیم دارد.
۴. آیا مقدار بیشتری از MCP باعث رشد بیشتر آبزی می‌شود؟
خیر. افزایش بی‌دلیل فسفر لزوماً رشد را بیشتر نمی‌کند. مقدار مورد نیاز باید بر اساس نیاز آبزی و فسفر قابل استفاده جیره تعیین شود.
۵. مونوکلسیم فسفات بهتر است یا دی‌کلسیم فسفات؟
هیچ‌کدام را نمی‌توان در همه جیره‌ها به‌عنوان گزینه برتر معرفی کرد. درصد فسفر و کلسیم، قابلیت استفاده از فسفر، نوع آبزی و ترکیب خوراک باید هم‌زمان بررسی شوند.
۶. هنگام خرید MCP برای خوراک آبزیان چه چیزی مهم‌تر است؟
درصد فسفر و کلسیم، خلوص، فلور، رطوبت، یکنواختی محصول و گواهی آنالیز محموله از مهم‌ترین موارد هستند. FAO نیز بر کنترل کیفیت و ایمنی مواد اولیه خوراک آبزیان تأکید دارد.
