انتخاب درست، فقط به اسم محصول بستگی ندارد. در تغذیه دام و طیور، دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات هر دو برای تأمین کلسیم و فسفر استفاده می‌شوند، اما از نظر ساختار شیمیایی، ترکیب مواد مغذی و قابلیت هضم فسفر یکسان نیستند. مونو کلسیم فسفات با عنوان Calcium Dihydrogen Phosphate و دی کلسیم فسفات با عنوان Calcium Hydrogen Phosphate شناخته می‌شوند و هرکدام مشخصات شیمیایی جداگانه‌ای دارند.
تفاوت این دو ماده فقط روی برگه آنالیز دیده نمی‌شود. در جیره‌نویسی، کیفیت منبع فسفر، میزان قابلیت هضم و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی محصول می‌تواند روی انتخاب نهایی اثر بگذارد. برای مثال، یک مطالعه روی جوجه‌های گوشتی نشان داد قابلیت هضم فسفر منابع تجاری MCP و DCP حتی میان محصولات مختلف یک گروه نیز متفاوت است.
در ادامه، تفاوت این دو فسفات را از نظر ترکیب، جذب، کاربرد و معیارهای خرید بررسی می‌کنیم تا انتخاب محصول بر اساس داده‌های واقعی انجام شود.
دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات دقیقاً چه تفاوتی در ساختار و ترکیب دارند؟
تفاوت از ساختار شیمیایی شروع می‌شود. دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات هر دو از منابع معدنی کلسیم و فسفر هستند، اما نسبت کلسیم، هیدروژن و گروه فسفات در آنها متفاوت است. طبق مشخصات JECFA، مونو کلسیم فسفات با نام Calcium Dihydrogen Phosphate و دی کلسیم فسفات با نام Calcium Hydrogen Phosphate شناخته می‌شوند. مونو کلسیم فسفات نیز می‌تواند به شکل بدون آب یا مونوهیدرات وجود داشته باشد.
در شکل بدون آب، فرمول DCP برابر CaHPO₄ است. MCP نیز در شکل بدون آب Ca(H₂PO₄)₂ دارد و شکل مونوهیدرات آن نیز در منابع خوراکی دیده می‌شود. وجود آب تبلور باعث تغییر درصد عناصر در محصول نهایی می‌شود. بنابراین هنگام مقایسه دو ماده، صرفاً نام MCP یا DCP کافی نیست و باید شکل دقیق محصول مشخص باشد.
| ویژگی | مونو کلسیم فسفات | دی کلسیم فسفات |
| نام انگلیسی | Monocalcium Phosphate | Dicalcium Phosphate |
| فرمول رایج | Ca(H₂PO₄)₂ | CaHPO₄ |
| کلسیم | کمتر | بیشتر |
| فسفر | معمولاً بیشتر | کمتر |
| کاربرد اصلی | تأمین Ca و P | تأمین Ca و P |
داده‌های FAO نیز این تفاوت را تأیید می‌کند. برای MCP مونوهیدرات، حدود ۲۴.۶ درصد فسفر و ۱۵.۹ درصد کلسیم گزارش شده است. در DCP بدون آب، این مقادیر به حدود ۲۲.۷۷ درصد فسفر و ۲۹.۴۶ درصد کلسیم می‌رسد. DCP دی‌هیدرات نیز ترکیب متفاوتی دارد.
پس اگر برای تأمین مواد اولیه خوراک برنامه‌ریزی می‌کنید، بهتر است مشخصات فنی محصول را دقیق بررسی کنید. این موضوع برای مجموعه‌هایی مانند هلدینگ پیشوا که در حوزه تأمین و واردات مواد فعالیت دارند نیز اهمیت دارد، زیرا تفاوت شکل شیمیایی می‌تواند روی ارزش تغذیه‌ای و محاسبات جیره اثر بگذارد.
از نظر تأمین کلسیم و فسفر، کدام‌یک غلظت بیشتری دارد؟
اگر معیار فقط غلظت عناصر معدنی باشد، دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات تفاوت قابل‌توجهی دارند. دی کلسیم فسفات معمولاً کلسیم بیشتری در واحد وزن دارد، در حالی که مونو کلسیم فسفات می‌تواند فسفر بیشتری داشته باشد. برای نمونه، در منابع خالص، حدود ۲۹.۵ درصد کلسیم و ۲۲.۸ درصد فسفر برای DCP و حدود ۱۷.۱ درصد کلسیم و ۲۶.۵ درصد فسفر برای MCP گزارش شده است.
البته این اعداد برای محصولات تجاری الزاماً ثابت نیستند. میزان آب تبلور، خلوص و ترکیب واقعی محصول می‌تواند درصد عناصر را تغییر دهد. به همین دلیل، هنگام مقایسه دو محصول بهتر است به COA همان محموله و نسبت کلسیم به فسفر توجه شود، نه یک عدد عمومی برای تمام محصولات بازار.
طبق داده‌های FAO، MCP مونوهیدرات حاوی حدود ۱۵.۹ درصد کلسیم و ۲۴.۶ درصد فسفر است. در DCP بدون آب، میزان کلسیم به حدود ۲۹.۴۶ درصد و فسفر به حدود ۲۲.۷۷ درصد می‌رسد. DCP دی‌هیدرات نیز حدود ۲۳.۲۹ درصد کلسیم و ۱۸.۰۱ درصد فسفر دارد.
بنابراین مقایسه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:
| منبع | کلسیم تقریبی | فسفر تقریبی |
| MCP مونوهیدرات | ۱۵.۹٪ | ۲۴.۶٪ |
| DCP بدون آب | ۲۹.۴۶٪ | ۲۲.۷۷٪ |
| DCP دی‌هیدرات | ۲۳.۲۹٪ | ۱۸.۰۱٪ |
اما در جیره‌نویسی، درصد کل فسفر به‌تنهایی معیار مناسبی برای انتخاب نیست. مقدار فسفری که واقعاً توسط حیوان قابل استفاده است نیز اهمیت دارد. در مقایسه دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات، یک مطالعه روی جوجه‌های گوشتی نشان داد قابلیت هضم پیش‌سکومی فسفر برای MCP حدود ۷۸.۳ درصد و برای DCP حدود ۵۹ درصد است. این پژوهش توسط Gautier و همکاران در Poultry Science منتشر شده است.
البته نتایج یک مطالعه را نباید به تمام محصولات تجاری تعمیم داد. پژوهش دیگری که چند منبع تجاری را بررسی کرد، قابلیت هضم فسفر MCP را بین ۶۵.۶ تا ۷۹.۶ درصد و DCP را بین ۷۱.۴ تا ۸۰.۱ درصد گزارش کرد. در این تحقیق، ویژگی‌هایی مانند اندازه ذرات، سطح ویژه، بلورینگی و ناخالصی‌ها نیز بین منابع متفاوت بود.
پس هنگام استفاده از خدمات تخصصی واردات برای این مواد، بهتر است فقط قیمت خرید را مقایسه نکنید. درصد Ca و P، شکل محصول، خلوص و اطلاعات COA باید هم‌زمان بررسی شوند.
تفاوت حلالیت دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات چه اهمیتی دارد؟
حلالیت مهم است، اما نباید آن را با جذب یا قابلیت هضم یکی دانست. این سه مفهوم به هم مرتبط‌اند، ولی یکسان نیستند. یک منبع فسفر ممکن است ویژگی حلالیت مناسبی داشته باشد، اما برای ارزیابی ارزش تغذیه‌ای آن باید مشخص شود چه مقدار فسفر در دستگاه گوارش واقعاً قابل استفاده است.
تفاوت ساختاری میان MCP و DCP باعث می‌شود رفتار دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات در محیط‌های مختلف یکسان نباشد. همین مسئله در ارزیابی منابع فسفر خوراک اهمیت پیدا می‌کند. در جیره طیور، به‌خصوص زمانی که مقدار فسفر قابل هضم به‌صورت دقیق در فرمولاسیون محاسبه می‌شود، تکیه بر درصد فسفر کل می‌تواند تصویر کاملی ارائه ندهد.
یک مطالعه روی منابع تجاری MCP و DCP نشان داد که قابلیت هضم فسفر میان محصولات مختلف تفاوت دارد. در این پژوهش، قابلیت هضم فسفر سه منبع MCP به‌ترتیب ۷۹.۶، ۷۰.۲ و ۶۵.۶ درصد بود. برای سه منبع DCP نیز اعداد ۸۰.۱، ۷۷.۴ و ۷۱.۴ درصد گزارش شد. پژوهشگران علاوه بر نوع فسفات، ویژگی‌هایی مانند اندازه ذرات، سطح ویژه، درجه بلورینگی و ناخالصی‌ها را نیز بررسی کردند.
بنابراین برای ارزیابی محصول، بهتر است چند شاخص را کنار هم قرار دهید:
- حلالیت: برای بررسی رفتار فیزیکوشیمیایی ماده
- فسفر قابل هضم: برای ارزیابی ارزش واقعی آن در جیره
- درصد کلسیم و فسفر: برای محاسبات فرمولاسیون
- اندازه ذرات: یکی از ویژگی‌های مؤثر بر خصوصیات محصول
- درجه خلوص و ناخالصی‌ها: برای کنترل کیفیت ماده اولیه
پژوهش‌های تغذیه‌ای نیز تأکید می‌کنند که عملکرد منابع معدنی را نمی‌توان صرفاً از روی نام تجاری یا درصد فسفر پیش‌بینی کرد. در مطالعه‌ای دیگر روی جوجه‌های گوشتی، منابع مختلف فسفات معدنی از نظر استفاده از فسفر مورد مقایسه قرار گرفتند و تفاوت میان منابع مشاهده شد.
در نتیجه، هنگام خرید MCP یا DCP بهتر است COA، مشخصات فنی، شکل هیدراته یا بدون آب بودن و شاخص‌های مربوط به قابلیت استفاده از فسفر را با هم بررسی کنید. این دقت در فرآیند ترخیص کالا نیز اهمیت دارد؛ زیرا مشخصات واقعی محموله باید با اسناد و الزامات مربوط به محصول مطابقت داشته باشد.
دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات از نظر جذب فسفر چه تفاوتی دارند؟
درصد فسفر روی برگه آنالیز، به‌تنهایی نشان‌دهنده مقدار فسفر قابل استفاده برای طیور نیست. برای مقایسه دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات باید به شاخص‌هایی مانند قابلیت هضم پیش‌سکومی یا روده‌ای فسفر توجه کرد. این شاخص‌ها نشان می‌دهند چه بخشی از فسفر موجود در ماده می‌تواند در اختیار پرنده قرار بگیرد.
در یک مطالعه روی جوجه‌های گوشتی، قابلیت هضم پیش‌سکومی فسفر برای MCP حدود ۷۸.۳ درصد و برای DCP حدود ۵۹ درصد گزارش شد. این تحقیق توسط Gautier و همکاران انجام شد و در Poultry Science منتشر شده است.
با این حال، نمی‌توان بر اساس این مطالعه نتیجه گرفت که همیشه MCP از DCP بهتر جذب می‌شود. پژوهش دیگری که چند منبع تجاری را بررسی کرد، تفاوت قابل توجهی میان محصولات مختلف یک گروه نشان داد:
| منبع فسفات | قابلیت هضم فسفر |
| MCP1 | ۷۹.۶٪ |
| MCP2 | ۷۰.۲٪ |
| MCP3 | ۶۵.۶٪ |
| DCP1 | ۸۰.۱٪ |
| DCP2 | ۷۷.۴٪ |
| DCP3 | ۷۱.۴٪ |
این مطالعه توسط González-Vega و همکاران انجام شد و نشان داد ویژگی‌هایی مانند اندازه ذرات، سطح ویژه، درجه بلورینگی و ناخالصی‌ها می‌توانند بین منابع تجاری دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات متفاوت باشند. بنابراین هنگام ارزیابی یک محصول، بهتر است قابلیت هضم فسفر را در کنار درصد فسفر، خلوص و مشخصات فیزیکوشیمیایی بررسی کنید. این رویکرد تصویر دقیق‌تری از ارزش واقعی ماده در جیره می‌دهد.
برای جیره طیور، دی کلسیم فسفات بهتر است یا مونو کلسیم فسفات؟
پاسخ یکسانی برای تمام جیره‌ها وجود ندارد. انتخاب بین دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات باید بر اساس نیاز جیره، مقدار کلسیم و فسفر موردنیاز، قابلیت هضم و مشخصات واقعی محصول انجام شود. بنابراین نمی‌توان صرفاً گفت یکی از این دو همیشه انتخاب بهتری است.
مطالعات نیز همین موضوع را نشان می‌دهند. در پژوهش Gautier و همکاران، MCP در آزمایش انجام‌شده قابلیت هضم پیش‌سکومی فسفر بالاتری نسبت به DCP داشت؛ اما در مطالعه دیگری روی سه منبع تجاری از هر نوع، بعضی نمونه‌های DCP قابلیت هضم فسفری مشابه یا حتی بالاتر از MCP داشتند.
به همین دلیل، هنگام انتخاب برای خوراک طیور این موارد را کنار هم بررسی کنید:
- مقدار کلسیم و فسفر کل
- فسفر قابل هضم
- قابلیت هضم کلسیم
- خلوص و میزان ناخالصی
- شکل آب‌دار یا بدون آب بودن محصول
- کیفیت و یکنواختی محموله
- قیمت واقعی هر واحد ماده مغذی قابل استفاده
یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نیز قابلیت هضم استاندارد روده‌ای کلسیم و فسفر منابع مختلف، از جمله دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات، را در جوجه‌های گوشتی بررسی کرده است. این پژوهش نشان می‌دهد ارزیابی منابع معدنی بهتر است بر اساس قابلیت هضم استاندارد انجام شود، نه فقط غلظت مواد معدنی.
در نتیجه، اگر محصولی MCP باشد اما کیفیت پایین یا قابلیت هضم نامناسبی داشته باشد، صرفاً عنوان آن مزیت محسوب نمی‌شود. همین مسئله درباره DCP نیز صدق می‌کند. محصول مناسب، محصولی است که با نیاز جیره و مشخصات واقعی آن بیشترین تناسب را داشته باشد.
آیا قیمت کمتر دی کلسیم فسفات همیشه به معنی انتخاب اقتصادی‌تر است؟
خیر؛ قیمت هر کیلوگرم به‌تنهایی معیار مناسبی برای تصمیم اقتصادی نیست. ممکن است یک محموله دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات قیمت پایین‌تری داشته باشد، اما اگر درصد مواد مغذی قابل استفاده یا قابلیت هضم آن کمتر باشد، هزینه واقعی تأمین فسفر موردنیاز جیره افزایش پیدا کند.
برای مقایسه اقتصادی، بهتر است قیمت را بر اساس مقدار فسفر قابل استفاده محاسبه کنید. برای مثال، اگر دو محصول قیمت متفاوتی دارند، ابتدا درصد فسفر آنها را در قابلیت هضم فسفر ضرب کنید. سپس هزینه رسیدن به یک مقدار مشخص فسفر قابل استفاده را محاسبه کنید.
به شکل ساده:
فسفر قابل استفاده ≈ فسفر کل × ضریب قابلیت هضم
در مرحله بعد می‌توان هزینه هر کیلوگرم فسفر قابل استفاده را برای دو محصول مقایسه کرد. این روش از مقایسه ساده قیمت هر تن دقیق‌تر است.
اهمیت این موضوع با توجه به تفاوت میان منابع تجاری بیشتر مشخص می‌شود. مطالعه González-Vega و همکاران نشان داد قابلیت هضم فسفر در نمونه‌های تجاری MCP و DCP یکسان نیست و بین محصولات مختلف تفاوت وجود دارد.
از طرف دیگر، مقدار کلسیم نیز باید در محاسبه اقتصادی لحاظ شود. در یک مطالعه روی جوجه‌های گوشتی، قابلیت هضم واقعی کلسیم برای MCP حدود ۴۳ درصد و برای DCP حدود ۳۲ درصد گزارش شد.
بنابراین مقایسه اقتصادی بهتر است بر اساس این موارد انجام شود:
| معیار | چرا اهمیت دارد؟ |
| قیمت هر تن | هزینه اولیه خرید |
| درصد فسفر | مقدار ماده مغذی موجود |
| قابلیت هضم فسفر | مقدار قابل استفاده برای پرنده |
| درصد کلسیم | نقش محصول در تأمین Ca |
| قابلیت هضم کلسیم | ارزش واقعی کلسیم محصول |
| خلوص | جلوگیری از پرداخت هزینه برای ناخالصی |
| هزینه حمل و واردات | تعیین قیمت تمام‌شده |
در نهایت، ارزان‌ترین محصول لزوماً اقتصادی‌ترین محصول نیست. مقایسه دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات باید بر اساس هزینه تمام‌شده هر واحد کلسیم و فسفر قابل استفاده انجام شود. این روش به‌خصوص در خریدهای عمده و قراردادهای وارداتی می‌تواند تفاوت قابل توجهی در هزینه نهایی ایجاد کند.
کیفیت محصول چطور می‌تواند تفاوت بین MCP و DCP را تغییر دهد؟
اسم محصول به‌تنهایی کیفیت آن را مشخص نمی‌کند. دو محموله مونو کلسیم فسفات یا دی کلسیم فسفات ممکن است از نظر درصد کلسیم و فسفر، ناخالصی‌ها و قابلیت هضم با یکدیگر تفاوت داشته باشند. به همین دلیل، مقایسه MCP و DCP باید بر اساس مشخصات واقعی هر محموله انجام شود.
یک مطالعه در Animal Feed Science and Technology روی منابع تجاری فسفات نشان داد که ویژگی‌هایی مانند اندازه ذرات، سطح ویژه، درجه بلورینگی و میزان ناخالصی بین منابع مختلف تغییر می‌کند. در همان پژوهش، قابلیت هضم فسفر نیز بین نمونه‌های تجاری MCP و DCP متفاوت بود.
این موضوع در یک مرور علمی جامع نیز تأیید شده است. این بررسی نشان می‌دهد که MCP در بسیاری از داده‌های موجود، قابلیت هضم کلسیم و فسفر بالاتری نسبت به DCP دارد؛ با این حال، کیفیت و منشأ ماده اولیه همچنان باید در نظر گرفته شود.
بنابراین هنگام ارزیابی کیفیت، این موارد اهمیت بیشتری دارند:
- درصد واقعی کلسیم و فسفر
- میزان رطوبت
- اندازه و یکنواختی ذرات
- میزان ناخالصی‌ها
- شکل هیدراته یا بدون آب بودن
- قابلیت هضم کلسیم و فسفر
- یکنواختی کیفیت بین محموله‌ها
در واقع، تفاوت بین دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات فقط به فرمول شیمیایی محدود نمی‌شود. کیفیت تولید و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی می‌تواند ارزش تغذیه‌ای محصول را تغییر دهد. بنابراین پیش از خرید عمده، بررسی COA و در صورت حساس بودن محموله، نمونه‌برداری و آزمایش مستقل تصمیم منطقی‌تری است.
هنگام خرید MCP یا DCP چه مشخصاتی را باید در COA بررسی کنیم؟
COA را فقط برای دیدن درصد فسفر بررسی نکنید. این سند باید به شما کمک کند بفهمید محصولی که قرار است خریداری شود، واقعاً با مشخصات موردنیاز جیره و قرارداد مطابقت دارد یا خیر. برای MCP و DCP، نام دقیق ماده و شکل شیمیایی آن نیز اهمیت دارد.
مشخصات رسمی JECFA برای مونو کلسیم فسفات، نام شیمیایی، CAS Number، فرمول و محدوده‌های مشخصی برای ترکیب محصول ارائه می‌کند. برای نمونه، MCP مونوهیدرات با فرمول Ca(H₂PO₄)₂·H₂O معرفی شده و محدوده کلسیم آن در مشخصات JECFA مشخص شده است. دی کلسیم فسفات نیز در مشخصات FAO/WHO با عنوان Calcium Hydrogen Phosphate و CAS Number 7757-93-9 شناخته می‌شود.
برای بررسی COA، بهتر است حداقل این موارد را کنترل کنید:
| مشخصه | دلیل بررسی |
| Calcium (Ca) | محاسبه سهم کلسیم در جیره |
| Phosphorus (P) | تعیین مقدار فسفر تأمین‌شده |
| Moisture | کنترل رطوبت محصول |
| Fluoride | کنترل یکی از ناخالصی‌های مهم |
| Heavy metals | ارزیابی ایمنی و انطباق محصول |
| شکل شیمیایی | تشخیص MCP، DCP یا شکل آب‌دار |
| اندازه ذرات | کنترل یکنواختی و ویژگی فیزیکی محصول |
| Batch/Lot No. | تطبیق COA با محموله واقعی |
JECFA برای MCP، علاوه بر مشخصات ترکیبی، حدودی برای فلوراید و برخی ناخالصی‌ها نیز تعیین کرده است.
نکته مهم این است که COA صادرشده باید متعلق به همان Batch یا Lot باشد که قرار است در دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات خریداری شود. اگر محصول برای واردات تهیه می‌شود، بهتر است مشخصات COA با نمونه واقعی و اسناد حمل نیز تطبیق داده شود. این کار ریسک اختلاف بین محصول سفارش‌داده‌شده و محموله تحویلی را کاهش می‌دهد.
در نهایت، برای انتخاب بین دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات چه معیارهایی مهم‌تر هستند؟
بهترین انتخاب الزاماً ارزان‌ترین یا حتی محصولی با بیشترین درصد فسفر نیست. انتخاب مناسب زمانی انجام می‌شود که مقدار مواد مغذی، قابلیت هضم، کیفیت محصول و هزینه نهایی در کنار یکدیگر بررسی شوند.
در یک مطالعه جدید روی جوجه‌های گوشتی ۲۱روزه، مقدار فسفر کل MCP حدود ۲۰.۷۷ درصد و DCP حدود ۱۷.۹۱ درصد بود. قابلیت هضم استاندارد روده‌ای فسفر نیز برای MCP حدود ۹۱.۸ درصد و برای DCP حدود ۷۶.۸ درصد گزارش شد. این پژوهش در Poultry Science منتشر شده است.
با این حال، پژوهش‌های دیگر نتایج متفاوتی برای منابع مختلف نشان داده‌اند. برای مثال، مطالعه سال ۲۰۲۲ روی پنج نمونه دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات و سه نمونه DCP، میانگین قابلیت هضم ایلئومی فسفر را در جوجه‌های گوشتی برای MCP حدود ۸۳.۱۱ درصد و برای DCP حدود ۷۵.۳۴ درصد گزارش کرد.
بنابراین برای تصمیم نهایی این ترتیب منطقی‌تر است:
- نیاز واقعی جیره به کلسیم و فسفر را مشخص کنید.
- مقدار Ca و P محصول را بررسی کنید.
- قابلیت هضم یا شاخص قابل اتکای زیست‌فراهمی را مقایسه کنید.
- COA و نتایج آزمایشگاهی را بررسی کنید.
- خلوص و میزان ناخالصی‌ها را بسنجید.
- قیمت را بر اساس ماده مغذی قابل استفاده مقایسه کنید.
- هزینه حمل، واردات و کنترل کیفیت را نیز در قیمت تمام‌شده لحاظ کنید.
در نتیجه، انتخاب بین دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات یک تصمیم صرفاً قیمتی نیست. کیفیت هر محموله و نیاز جیره تعیین می‌کند کدام گزینه ارزش اقتصادی و تغذیه‌ای بیشتری دارد. ضمن اینکه پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند سن پرنده نیز می‌تواند بر قابلیت هضم کلسیم این دو منبع اثر بگذارد؛ مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ این موضوع را در سنین مختلف جوجه‌های گوشتی بررسی کرده است.
کلام نهایی: تفاوت دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات؛ کدام گزینه مناسب‌تر است؟
پاسخ به این سؤال یک کلمه‌ای نیست. دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات هر دو می‌توانند منابع مهم کلسیم و فسفر در جیره باشند، اما نمی‌توان عملکرد آنها را فقط با نام محصول یا قیمت مقایسه کرد. تفاوت در ساختار شیمیایی، مشخصات محصول و قابلیت استفاده از فسفر باعث می‌شود انتخاب منبع مناسب به شرایط جیره و کیفیت ماده اولیه وابسته باشد.
نتایج پژوهش‌های تغذیه‌ای نیز همین نکته را تأیید می‌کنند. در یک مطالعه روی جوجه‌های گوشتی، قابلیت هضم پیش‌سکومی فسفر برای MCP حدود ۷۸.۳ درصد و برای DCP حدود ۵۹ درصد گزارش شد. با این حال، مطالعه دیگری که چند منبع تجاری را بررسی کرد، نشان داد قابلیت هضم فسفر در نمونه‌های مختلف MCP و DCP تغییر می‌کند و ویژگی‌هایی مانند اندازه ذرات، سطح ویژه، میزان بلورینگی و ناخالصی‌ها می‌توانند در این تفاوت نقش داشته باشند.
بنابراین هنگام خرید، فقط درصد فسفر یا قیمت هر کیلوگرم را نبینید. آنالیز محصول، قابلیت هضم، خلوص و مشخصات COA را نیز بررسی کنید. در نهایت، انتخاب بین دی کلسیم فسفات و مونو کلسیم فسفات باید بر اساس نیاز واقعی جیره و کیفیت منبع انجام شود، نه صرفاً عنوان MCP یا DCP.
سوالات متداول
۱. آیا MCP از DCP بهتر است؟
نه به‌صورت مطلق. بعضی مطالعات قابلیت هضم بالاتر MCP را گزارش کرده‌اند، اما کیفیت و منشأ تجاری محصول نیز اهمیت دارد.
۲. کدام‌یک کلسیم بیشتری دارد؟
به‌طور معمول DCP کلسیم بیشتری در واحد وزن دارد. در منابع خالص، مقدار کلسیم DCP حدود ۲۹.۵ درصد و MCP حدود ۱۷.۱ درصد گزارش شده است.
۳. آیا درصد فسفر بالاتر یعنی محصول بهتر است؟
خیر. قابلیت هضم فسفر نیز باید بررسی شود. مقدار فسفر قابل استفاده برای حیوان از فسفر کل مهم‌تر است.
۴. آیا قیمت پایین‌تر DCP به معنای خرید اقتصادی‌تر است؟
لزوماً نه. باید قیمت را بر اساس مقدار کلسیم و فسفر قابل استفاده مقایسه کرد، نه فقط قیمت هر کیلوگرم.
۵. در COA مونو کلسیم فسفات چه مواردی مهم‌تر است؟
درصد Ca و P، رطوبت، فلوراید، ناخالصی‌ها، شکل شیمیایی، شماره Batch و سایر مشخصات مورد توافق در قرارداد اهمیت دارند.
۶. آیا کیفیت دو محموله DCP می‌تواند متفاوت باشد؟
بله. پژوهش‌ها تفاوت ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی و قابلیت هضم فسفر را میان منابع تجاری مختلف نشان داده‌اند.
۷. برای جیره طیور MCP انتخاب بهتری است یا DCP؟
هیچ پاسخ ثابتی برای همه جیره‌ها وجود ندارد. باید نیاز جیره، کیفیت محصول و مقدار کلسیم و فسفر قابل هضم را هم‌زمان در نظر گرفت.
